Terapia schematu jest to nowe podejście terapeutyczne, które integruje nurt poznawczo–behawioralny, psychodynamiczny oraz Gestalt. Chociaż wywodzi się z nurtu poznawczo–behawioralnego, to czerpie to, co najbardziej efektywne z innych podejść. Swoje korzenie ma także w teorii przywiązania Bowlby’ego, która zakłada, że niezaspokojone potrzeby emocjonalne dziecka mają negatywny wpływ na jego rozwój. Ojcem Terapii Schematu jest Jeffrey Young – dyrektor Centrum Terapii Poznawczej w Nowym Jorku i Instytutu Terapii Schematu.

Jakie jest główne założenie Terapii Schematu?

Niezaspokojone potrzeby emocjonalne u dziecka prowadzą do rozwoju nieadaptacyjnych schematów. Tymi niezaspokojonymi potrzebami mogą być brak uwagi, troski, ciepła, bezpieczeństwa, miłości, akceptacji, ale także przy nadmiernej opiekuńczości brak autonomii czy brak granic. W skutek tego powstaje schemat, czyli emocjonalny i poznawczy wzorzec, który jest dla danej osoby niszczący. Wyróżniamy 18 nieadaptacyjnych schematów.

Dla pełniejszego zrozumienia warto podać przykład. U dziecka, które w dzieciństwie nie było akceptowane, rozumiane i spotykało się z częstą krytyką ze strony osób znaczących np. rodziców, może wykształcić się tzw. schemat Defektywności. Wiąże się to z uczuciem bycia gorszym, wadliwym, niechcianym. Takie osoby mogą być nadwrażliwe na krytykę, odrzucenie, wzbudzanie poczucia winy, porównania, poczucie wstydu wobec własnej osoby, niepewność wobec innych osób. W związku z tym, aby przetrwać wykształca się styl radzenia sobie z owym schematem. Mamy do wyboru trzy style. Pierwszy z nich to poddanie się schematowi, czyli takie zachowanie, które będzie potwierdzać  dany schemat. W naszym przykładzie będą to takie zachowania, które utwierdza osobę w przekonaniu, że jest nieudacznikiem. Kolejny sposób radzenia sobie to unikanie, czyli znalezienie sposobu, aby nasz schemat zablokować i w ogóle się z nim nie zmierzać. W naszym przypadku będzie do unikanie wszelkich sytuacji, w których będziemy narażeni na ocenę. Trzeci styl radzenia sobie to nadkompensacja, czyli zachowania, które będą przeciwne do schematu. W przykładzie dana osoba będzie robiła wszystko najlepiej jak się da – perfekcjonizm – po to, aby nikt nie  pomyślał, że jest gorsza. Na każdy z tych trzech stylów radzenia sobie składają się  różne specyficzne, indywidualne dla danej osoby  zachowania.

Jak wygląda Terapia Schematu?

Celem tego innowacyjnego podejścia terapeutycznego jest właśnie pomoc w spełnieniu podstawowych potrzeb pacjenta w sposób, który będzie dla niego korzystny. Dzieje się to oczywiście etapami. Można wyróżnić na pewno dwa etapy. Na pierwszy  składa się edukacja, a wiec pacjent zostaje zapoznany z teorią Terapii Schematu. Kolejnym punktem pierwszego etapu jest rozpoznanie schematów u pacjenta i połączenie ich z obecnymi, codziennymi problemami pacjenta. Ważnym aspektem w Terapii Schematu są emocje pacjenta, dlatego też kolejnym krokiem jest uświadomienie pacjentowi stanów emocjonalnych, jakie wzbudzają w nim schematy. Następnie niezwykle istotnym celem jest odkrycie stylu radzenia, jakie stosuje pacjent w swoim życiu. Aby osiągnąć ten pierwszy etap  terapeuta wykorzystuje różne techniki i kwestionariusze.

Gdy już pacjent jest wyedukowany i uświadomiony w swoich schematach należy przejść do drugiego etapu, w którym następuje zmiana. Owa zmiana musi dokonać się na różnych poziomach. Pierwszy z nich to poziom poznawczy – tu musi nastąpić zmiana myślenia dotycząca schematu. Należy zbudować dystans, aby móc spojrzeć na koszty, jakie ponosi pacjent ze względu na swoje schematy i sposoby radzenia sobie z nimi. Kolejny poziom -  empiryczny - dotyczy praktycznych ćwiczeń dotyczących gniewu i żalu, jaki odczuwa pacjent w związku z doświadczonym w dzieciństwie bólem. Celem tutaj jest wzmocnienie pacjenta. Trzecim poziomem, który prowadzi do zmiany jest relacja terapeutyczna. W Terapii Schematu jest ona niezwykle ważna, gdyż dzięki niej pacjent będzie mógł pokonać swoje schematy i niekorzystne sposoby radzenia sobie. Ostatnim etapem jest wykształtowanie nowych zachowań, które złamią dotychczasowe schematy.

Dla kogo przeznaczona jest Terapia Schematu?

Terapia Schematu adresowana jest do osób, które:

• doświadczają trudności w relacjach z innymi ludźmi,
• nie do końca wiedzą, co jest nie tak, ale nie czują się szczęśliwe,
• stale powtarzają zachowania ewidentnie raniące innych i ich samych
• doświadczają przykrych, bolesnych stanów emocjonalnych

Terapia Schematu również jest bardzo efektywnym podejściem w leczeniu takich zaburzeń jak: zaburzenia odżywiania czy zaburzenia osobowości.